Updated: 1/6/2017
Preface       Main      English Finderlist      Texts

Yapese Dictionary

 b    c    d    e    f    g    h    i    j    k    l    m    n    p    q    r    s    t    u    w    y   

ra    raa        rae    re    rea        ree    ri    rii    ro    roe    roo    rr    ru    ruu    

r

ra pron. They.

rabaaq clsfr. Baang u ban'ean ni dea paloq, fa reeb ea kumii. Ku ba bug i thiin ni yi maa yoeg nga boech ea ban'ean ni ba gilgith. Side, half, team; classifier for flat objects.

Mu piiq ba rabaaq ea rea yael' i buw room niir nga gu woy.

rabngëg n. Baang i malaed u doewëy ni kea qadaaw kea n'uw nap'an ma daar fas ngea m'aay ea malaed riy. An ulcerated sore.

Kea rabngëg fa rea gi malaed roog ni kea man reeb ea puul ma ku daawor i fas.

Raboofal'aan n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Raboomaen n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

rachaq {rachaqan, rachaqag} [Cf. Palauan rasech 'blood' ] n. psble. Ban'ean ni ba raenraen ni ba roowroow ramaqën ni baay u fadik' i doew ea girdiiq ngea gamanmaan ni qiir ea maa duruwuqiy fadik' i doewey. Raa maath baang u doew beaq fa reeb ea gamanmaan mea maap' nga but'. Blood.

Kea maath bugul i paqag ni ba yoqor ea rachaq ni bea yib riy.

rachlooy' n. Ba miit ea gaak'iy ni maa garaaraaw u but' i yaen fa nga raan' boech ea gaak'iy. Baay ea rachngal u keenggin ea miit i gaak'iy ney ni daab yog ea yaen u fadik'. Type of wild thorny vine.

Daab yog ea yaen u fadik' ea gi ney ea paan yaa ba sug ea rachlooy' riy.

rachngal n. Ban'ean ni baay ko gaak'iy ni ba muuth ni raa yog ni kun fa ku baay ko niig ngea boech ea girdaan' madaay ni raa kun' ma baay ea qadaaw riy. Thorn.

Daab muub ko gin yaa baay ea rachngal ko dael riy.

rafean n. psd. Paaq fa qaay boech ea ban'ean ni boed ea k'aay ngea luwod. Its tentacles, its tassels.

Kea yip' fa rea kea k'aay rafean nga laan malunguun fa rea niig kea liiq.

rafung n. Paalëyean boech ea maal ni yi maa liith nga qu ni chimchimiy nga qu ni qunum ni ba feal'. Edible stem of certain sweet taro.

Ba mak'adk'aad ea rea rafung ney, sanaa dea n'ag ni ba feal' rogon.

rag (dial: reeg) v.i. Yip' reeb ea ban'ean nga fidik' reeb ea ban'ean ngea yaen nga fidik'. To stick a stick into the ground repeatedly.

Kea rag gaan ea gat'ing nga keenggin fa rea kea dinaey.

ragaag det. quant. num. Reeb ea maathqëg ni baay u thiliin ea meereeb ngea ragaag ngea taqareeb, ni taqareeb ni ba yoqor ko meereeb ma taqareeb ni ba liich ko ragaag ngea taqareeb. Ten.

Kea mus ni ri ragaag ea doolaa ni kea piiq fa rea ngabchëy ngoog.

ragbug (dial: reqbug) v.i. Paer nga buut' ni ka ni paer nga dakeän buguy ni yi ba dakea nga ni saak'iy ni boed ni nga ni maybil u galaasiyaa. To kneel, as to pray.

Ka gu ragbug gu ragbug ea . . . kea qamiith buguug.

ragich n. Ba miit ea biyqöch ni ba gaaq yuwaan ma ba munguuy ea rean riy. Type of tree, type of biyqöch.

Fa rea kea ragich ni qimmoey u tafanaag ea kea thig.

Ragilitheew n. p.n. topon. Reeb ea doonguch u Baalaaw, ni galufenney, ma ka noeg ea Gooryoor ngaay. An island in Palau, now known as Koror.

ragim n. Ban'ean ni ramaqën ea yaal' ni bea qaaw ko maeniileng ni ba sug ea raen riy mea yaen i qaaw ramaqën nga baang ni gubiin miit ea raqën ma baay riy. Rainbow.

Dalip ea ragim ni ba qaram u laan ea laang ea chiiney.

Ragmaen n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

ragrag (cf. rag) v.i. Rag ni ba piireq yaay qaraa ba piireq yaang. To stick in repeatedly.

Kea ragrag gaan ea gat'ing nga dakeän keeruq fa rea nimeen ma ka bea miil.

rakiin {rakig} n. N'umngin nap'an ban'ean. Its duration. [syn: nap'an ]

Kea n'uw rakin ni ka gu soon ma daawor i yib fa rea moqon.

ral'eag n. Daruuy ni ba gaagang'. Ba miit ea niig ni nigaan ea qey. Ba qawatwaat raqën. Baay ea yuub u rachanglean. Type of fish, rabbit fish.

Kea langbiy fa pi chaaq ea nuug nga ba raan' i ral'eag ni ri boqor.

Ral'od n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

ramach n. Baang i ban'ean ko lugoch u roochalean ea naaq ni boed ea luul' ni daariy ea lugoch riy. Ma chanea daab i yaen ea m'uw riy, ma qeree daethii dubchol. Part in the sea.

Nga da yuluy-eed ea rea booch ney nga laan ea ramach yaa raa qey mea miit.

ramaqën n. psd. Rogon ea kalaar u ban'ean ni yi bea guy nga qawchëy. Its color.

Ri ba feal' ramaqën ea maqchaaw ko rea naqun neam.

ramluw n. Ba miit ea gaak'iy ni maa gaagang' kean ma ba gaagang' gaaf i yuwaan ma baay waqamngin ni yuu punug. Ku yi maa fanaay ea rean riy ni yi maa toey ea m'uw riy. Maa kaay ea bitiir waqamngin ni kea loel ma ku maa kaay ea qarcheaq. Type of tree.

Kea loel ba yaay waqamngin ea ramluw bea yib i maeglaew' ngaay.

Ramngean n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

ramog n. Dooq fa chabung ngea yaasaay ni ka ni taay ni ngea buroew ngea mang yangqol ko waldug. Compost.

Ba feal' yaa ngea feal' ea waldug room ma chanea ka gu dabuuy boen ea ti niir ea ramog.

ramram v.i. Paag ea baat nga ban'ean fa ngaak' beaq ni ba geel marin. To slap.

Ga bea taf naag-eem ma gu paag ba ramram nga qawcheam.

Rangag n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

Ranganbaay n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

rangrang clsfr. Ba bug ea thiin ni yi maa yoeg nga yuu qulung ea gaak'iy ni baay u taqa baang. Classifier for grove, as of trees.

Kea yoqor rangrang ea gurguur ni fiqin ea rea moqon neam.

rangreang (cf. reang) (dial: qachrangreang) a. Reeb ea raqën ni ba maguchoel ea roow riy. The color orange, deep orange, orange brown, reddish brown.

Kea koel beaq fa rea nimeen roog ni ba rangreang.

raqay clsfr. quant. num. Reeb ea maathqëg ni taqareeb rogon qorngin nga ragaag yaay ea ragaag. Hundred.

Bi ni gu maa paer riy ea binaew ea ba paag ea raqay ea girdiiq riy.

raqën n. psd. Maqachaaw u ban'ean ni rogon ni yi maa guy nga qawchey. Its color.

Quw rogon raqën ea maad ni ka noeg ni nga ni chuw ngaay ko fa rea paarii.

raqën buut' (cf. buut' (raqën + buut')) a. Taqareeb rogon ea maqchaaw riy ko buut'. Dirt-colored. raqën + buut'

Ba feal' ea rea maad room niir yaa ba raqën buut', raa maath ea qaliit ngaay ma ba moqmaaw' ni nga ni naang.

raqën maak'eef (cf. maak'eef (raqën + maak'eef)) a. Reeb ea raqën ni boed laan ea laang ni daariy ea maeniileng riy fa boed raqën ea reegur. Blue. raqën + maak'eef

Kea yaen fa rea gi thuw roog nga baang ni ba raqën maak'eef.

raquy (dial: roquy) n. Ba miit ea paan ni ba dakea ngea woed yaqan ea qucheel, ma chanea ba maen fadik'. Yi maa fanaay ko gasong. Type of reed.

Kea yaen fa pi bitiir ko dum' raquy.

rawaal n. Ba miit ea niig ni ba dakea ngea boed yaqan ea gadaaw ma ba dakea ngea maaguchoel doewngin, ma baay boechi yaang i roow u pachan. Nigaan ea lugoch, ma ku maa yib nga lipuw. Type of fish.

Boqor ea rawaal ni guup' foowngaen ni gu waen ko deengkii.

rawul (dial: roel) [Cf. Palauan rull 'sting ray' ] n. Ba miit ea niig nu madaay ni dea boed yaqan ea niig. Boed yaqan ea paer ma chanea ba gaaq ma ba talimar doewngin. Baay pachan ni ba n'uw ma baay ea ruuch rook' ni baay ea qadaaw riy. Type of fish, sting ray.

Ba feal' ea rawul ni yi maa kaay yaa ba manguuy ea yil riy ni ku raa yog ni nga ni kaay.

rayëm (dial: ream) n. Baang ea daay ni baay u thiliin ea qey ngea naaq ni ba toeqaer ni baay ea lugoch riy. Deep place between reef and sandy part.

Kea yaen fa pi bitiir nga laan ea rayëm ko fitaeq.

rayën n. Mu guy ea rean. Wood, lumber, timber.

raa tns. Future.

raach clsfr. Ba bug ea thiin ni yi maa yoeg nga ba qulung ea ban'ean ni boed ea qaaw fa ku ban'ean ni ba qachiichiig. Bundle.

Bea niig fa rea moqon dalip raach ea qaaw ni ngea fanaay.

raad {radaan, radaag} n. psble. Fool u ba rabaaq ban'ean nga ba rabaaq. Width.

Ri ba gaaq ea raad ko gi ney ea binaew.

raafëy v.t. N'igin piyaan loelugey ngea wagaagëy ma kea saathum nga laang. To comb; fluff up hair.

Kea raafëy fa rea piin loelugean ka ri mak'ak'aer yaqan.

raafiy v.t. Puuy fa th'aeb ea yalach u baangey. To shave, scrape the skin.

Kea doel' fa rea pagäl ka ni raafiy buguun.

raalap (dial: daafey, taaquum) n. L'agruw lëy i rean, ni maa paer u dakeän ea bulcheq, ni geelngin ea yoew ngea lloon. Maa yaen u ba lëy ea naqun nga ba lëy. Part of house.

Ka niin' ea raalap ko fa rea naqun ma ku daawor niin' ea qamaech.

raan' n. psd. & clsfr. Fadik' i yuwaan ba kea gaak'iy ni gi ni ri ba yoqor riy. Ku yi maa yoeg nga ba qulung ea ban'ean ni boed ea niig fa nimeen fa ku boech ea gamanmaan. Its leafy part, crown of a tree; group of fish, bird, etc.

Kea yin' fa rea pagäl fa rea talaadaa nga dakeän ba raan' i goel ni ri gaagang'.

raan₁ (dial: raangin) n. psd. Raen riy fa raen ni yib riy. Its water or water from it.

Mu puqög raan ea rea th'iib niir qaraay nga wathir ngea qunum ea baabiy roog.

raan₂ n. psd. Remembrance of, only in puug u raan ngak' beaq, remind of someone of him or it.

raang {raangiin} n. psble. Logowean ban'ean ni boed waqamngin ea gaak'iy. Juice.

Ri ba yoqor ea raang ko fa rea yael' i maanggaa.

raanggin (dial: raan, raangin) n. psd. Mu guy ea raan. Its water or water from it.

raangin (dial: raan, raanggin) n. psd. Mu guy ea raan. Its water or water from it.

raapëy v.t. Feek ea yaer nga qu ni luuf ea piy u doewngin ea baabiy ngea thael ni wuruq ea yalach yaa ngea biqech doewngin ea baabiy nga ni languy ni thum'aag. To shave, as a pig.

Mu paapëy gow nga ni raapëy fa rea baabiy yaa baay neap' ngoodaed.

raappaa [?<Japanese ] n. Ba miit ea taliin ea muusiik ni yi maa thoey ea nifeeng nga laanggin mea yaen lingaan. Trumpet.

Ba cheag ea rea pagäl neam i thoey ea raappaa.

raar n. Ba miit ea gaak'iy ni ba dakea ngea boed yaqan yuwaan ea gaal', ma baay ea falooraas riy ni ba roowroow. Baay ba ngiyaal' ni raa taaw ngaay mea m'aay yuwaan nga fi ni kii yib ba yaay. Yi maa fanaay ea rea miit i gaak'iy ney ko falaay. Type fo tree, tiger's-claw tree.

Kea k'uuf fa rea kea raar ni ri ba yoqor ea falooraas riy.

raarëy n. Yuu lëy i rean fa moor ni ka ni taay nga ban'ean ni ngea koel ma gaethii ngea paer riy yaa ku yi raa chuweeg nga ni maruweliy fa rea n'ean. A temporary stand, of sticks.

Mu n'ufeeg ea rea qalib i puw niir qaram ko raarëy.

raarogon (cf. rogon) ? Mu guy ea rogon. The essence of a thing.

raasam [Cf. Palauan rasem 'sewing needle' ] n. Boechi lëy i waasëy ni ba m'uuth ba lëy ma baay baang u ba lëy ni ka ni kuruuf ni yi maa yin' ba yael' i gaf ngaay nga u ni kuruuf nga ban'ean ma yi bea yip'. Sewing needle.

Mu piiq ea saasam ngoog nga gup' ea maad roog ngea kea magchoth.

raat [<German rad ] n. Ba miit ea maqaf nu qarow ni boed yaqan ea qatoobaay, ma chanea daeriy ea masiin riy ni maa yaen naag. Chaaq ni bea yaen riy ea qiir ea bea cheeleag baang riy nga qaay ma qaram ea bea yaen. Bicycle.

Kea doel' fa rea tiir u raat kea maqadqad.

raath n. Boechi yaang i n'uw ni ba qachiichiig yaang ni daa raa n'uw nap'an mea m'aay. Small rain.

Daab mu rus gow yaa daab i gaaq ea n'uw, kea mus ni boechi yaang i raath.

raaweeg v.t. Gichgichiy ngea pachpach. To rub something until it is flat and smooth.

Mu raaweeg ea rea gi baabyor niir ngea maang seembuung roog.

raay₁ n. Ba miit ea niig ni baay u madaay ni maa gaaq i gaaq ni qiir ea th'aeb i gaaq u fadik' ea niig ngea gamanmaan. Yi maa kaay ea qufin riy. Maa paer u reegur. Whale.

Kaakroom ea qi yoeg ea tuutuw roog ngoog ni yib reeb ea raay ngea yib i sear ko qey u Tamil.

raay₂ n. Baang i malaang ni googyael ni ka ni toey ni boed yaqan ba taayyaa ko kaarroo ni reeb ea machaaf nu Waqab. U ni chuur naag nga Baalaaw kaakroom nga qu ni feek u m'uw ngu burear nga Waqab. Type of valuable stone money.

Baay ba yaang i raay u miit fa rea faaluw ni ri ba gaaq.

rägraeg (cf. räg) (dial: regreeg) v.t. Yip' reeb ea ban'ean nga fidik' reeb ea ban'ean ni ba yoqor yaay, fa ba n'uw nap'an fa boqor yaang. To stick a stick into the ground repeatedly.

raeg (dial: reeg) v.t. Yip' fa rugoey ban'ean nga fadik' reeb ea ban'ean ngea yaen nga fadik'. To stick a stick into the ground.

Kea reeg fa rea tiir ea yaer ko chiitanangin ka ni feek nga qaspiitaal.

Raeg n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

raeliy n. L'agruw lëy i moor ni yi maa taay ko laay ko m'uw ni baay ba lëy u laeng ma baay ba lëy u but' ni ngea mang geelngin. Boom, of sail.

Kea geel i geel ea nifeeng kea m'ing ea raeliy ko fa rea laay.

raen [Cf. Palauan ralm 'water' ] n. Ban'ean ni boed ea daay ma chanea dea budaay, yaa gaethii ri ba yoqor ea sool u fadik'. Maa qaaw ni n'uw u laan ea laang nga but' nga qu ni qunum. Water, juice.

Kea m'aay ea raen u laan ea daroomkaang roog ni l'agruw ka gu gaafugow ko raen.

Raeng n. p.n. topon. Reeb ea binaew ni baay ko falaak nu Fanif. Village in Fanif.

Rebeelukaan n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Reboefal'aan n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

regreeg (cf. reeg) v.i. Yip' reeb ea ban'ean nga fadik' reeb ea ban'ean ni ba yoqor yaay, fa ba n'uw nap'an, fa ba yoqor yaang. To stick a stick into the ground repeatedly.

Kea regreeg beaq ea yaer ko fa rea lëy i p'aaw roog ni baay u charean ea kanaawoq kea magothgooth.

reqbug (dial: ragbug) v.i. Mu guy ea ragbug. To kneel, as to pray.

rey₁ (dial: mooch) n. Ba lëy i moor ni yi maa fanaay ko fa miit neam ea churuq ni ka noeg ea gamel' ngaay. Bamboo dance sticks.

Kea pilpil ea rey ko fa pi pagäl ni yaed bea churuq.

rey₂ n. Ban'ean ko talbulean boech ea gaak'iy, ni maa thuuthuw u keenggin ngea yaen nga qoreel.

Ba qaraay ba rey u keenggin fa rea kea maanggaa ni ri ba gaaq.

ream (dial: rayëm) n. Mu guy ea rayëm. Deep place between reef and sandy part.

rean (dial: rayën) n. Gaak'iy ni ka ni th'aeb ni nga ni fanaay ko dumow naqun fa ku reeb ea ban'ean. Wood, lumber, timber.

Chiiney ea ka ri moqmaaw' ea rean ni ba k'iik'iy u fadik' ea paan.

reang [Cf. Palauaan reng 'turmeric' ] n. Ba miit ea gaak'iy ni ba gaagang' gaaf i yuwaan ma baay waqamngin ni yi maa thiy ngaay ni boed ea beenii, yi maa thiy nga dabap' i langey ma yi maa sarow ngaay. Ku yi maa yoeg nga ba miit ea ban'ean ni yi maa ngoongoliy ko guchoel nga qu ni thiy ngaay. Turmeric plant, type of tree.

Kea sarow fa pi buulyal ko reang.

Reang n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

rëg (dial: rag) v.i. Mu guy ea rag. To stick something into something else.

rëgrëg₁ (cf. rëg) v.i. Rëg ni ba piireq yaay qaraa ba piireq yaang. To stick in repeatedly.

rëgrëg₂ n. Rogon ea ngoongol qaraa yalean beaq ko ti ni maa riin' ni ba feal' ngea ti ni maa riin' ni ba kireed. A particular way of life or a particular behavior. [root: wook]

Rea pagäl neam ea ri ba kireeb ri daab i qaaw nga miit reeb ea rëgrëg.

rëqrëq v.i. Riin' ban'ean ni ka fin noeg ni daab ku ni riin' ma ku ni riin' ba yaay ni faan ea yi bea tagopaluw ko fa rea bug i thiin ni ka noeg. To defy.

Moeg ga bea rëqrëq ma ku guub gu liiq-eem ba yaay?

rëy₁ n. Baang i bulbulean ba kean ea gaak'iy ni ba qog nga wean fa nga wuruq fa rea kea gaak'iy. Trunk projections of tree.

Kea gaed fa rea pagäl qaay ko fa rea gii rëy ko fa rea kea buqöy kea kur baang riy.

rëy₂ v.t. Gichgichiy ngea pachpach. [root: raweeg, maraaw]

Bea rëy fa rea piin ea yuw ko fa rea waay roog ni ngea lifith.

reeb det. quant. num. Ban'ean ni taqa reeb. One.

Baay reeb ea miit i maad niir ni fanaag.

Reeb n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

reech n. Baang i binaew ni ba toelaeng nga laang ni baay ko gi ni toelaeng ea binaew riy ma ba rabaaq ea ba soobut' nga buut. Bank, embarkment, small cliff or slope.

Gu ba qadaag ni nga gu toey ea naqun roog nga dakeän ea reech yaa ba taanifeeng.

reeg v.t. Rugoey reeb ea ban'ean nga fadik' reeb ea ban'ean ngea yaen nga fadik'. To stick a stick into the ground.

Kea reeg beaq ea kuuy ko fa rea qaech.

reegur (dial: riigur) n. Gi ni ba qaraay ea daay ni baay nga wuruq ea naaq ni ba toeqaer ni ba toeqaer ni daab i theath lubey riy. Deep sea, open ocean.

Gu ba qadaag ni nga gu guy boech t'aay ea reegur nga gu naang ko maang ea baay boech riy.

reemoong [<English via Japanese> ] n. Ba miit ea gurgur ni ri ba geel ea budaey ngea mugniin riy. Yi maa taay ko saasmiq ngea ku boech ea ggaan. Lemon, lime; citrus.

Mu feang reeb ea reemoong nga ni taay ko saasmiq.

reengngaa [<Japanese renga 'brick' ] n. Yu yaang i simeen ni ka ni ngoongoliy ni ba taaq yaqan ma ka ni kuruf u ba rabaaq ni yi maa fanaay ko dumow naqun ni simeen ni yi maa qufung nga laang. Concrete block.

Chiiney ea ka ri toelaeng paluwon ea reengngaa u kaantiin.

reesae [<English razor ] n. Noechi yaang ea kabreq ni ba m'uuth ni ba m'uuth ni ba qachiig yaang ni yi maa puuy rabey ngaay fa th'aeb ban'ean ngaay ni ba qachiichiig. Razor.

Ku piiq baang ea reesae nga gu fanaay.

reey (dial: rëy) v.t. Chuweeg ea yuw ko qoer ko yuw, fa suruy reeb ea ban'ean u reeb ea ban'ean ngea pachpach. To rub or scrape coconut leaves with a knife.

Mu reey reeb ea qoer nga gu leek'iy nguweeleeg ngaay.

ri part. Very.

Ribdiqiy n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

Ribeelay'aan n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

rich {richeeg} v.i. Yaen u thiliin ban'ean fu fadik' ban'ean. To go between, go through, as a fish through weed.

Bea rich fa pi daak' u laan miit fa rea yanup.

richeeg (cf. rich) (dial: richuuy) v.t. Yin' ban'ean nga thiliin ban'ean, fa yip' ban'ean nga thiliin ban'ean. To put between, to insert.

Mu richeeg ea rea gi baabyor niir nga fadik' ea dooq yaa ka niib.

richib {richibiy} n. Nail, peg; ankle bone; slice of copra; kind of Yapese comb. Boechi lëy i waasey ni ba m'uuth u ba lëy ni yi maa paag nga fadik' l'agruw ea ban'ean ngea keoel ni daab kii muul. Ku fithingaan reeb ea yil ni baay ko rifrif u qeay. Fa baang ea mareaw ni ka ni luf ko leq riy. Ku ba miit ea rawey ni Waqab ni yi maa ngoongoliy ko bagul ko rawey ni maliil.

Mu piiq dalip paawon ea richib ngoog nga gu chuwaqiy.

richibiy (cf. richib) v.t. Paag ea chichib nga ban'ean. Ku yi maa yoeg ko nga ni luuf ea mareaw ko leq riy ni nga ni luf nga ban'ean ni ba m'uuth ni boed ea yaer. To nail; to take copra from shell with a pointed object.

Mu taan'uum nga mu richibiy ea rea rean ney yaa ka gu magaaf i koel.

richuy (cf. rich) (dial: richeeg) v.t. Mu guy ea richeeg. To put between, to insert.

Rifeal' n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

rifrif clsfr. Taaqulqul u paqëy fu qayiy ni maa gachgaech. Hand, foot.

Bea qamiith ea rifrif u paqag ni ba geel.

Rikbaay n. p.n. prsme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Rikiin n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Rikmow n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Masculine name.

riliiq (dial: riliiw') det. quant. num. Mu guy ea riliiw'. Twenty.

riliiw' (dial: riliiq) [Cf. Palauan lluich 'twenty' ] det. quant. num. Reeb ea maathqëg ni taqareeb qorngin nga l'agruw yaay ea ragaag. Twenty.

Ka gu niing ea salpiy ko fa rea fagear roog ma kea piiq riliiw' ea doolaa ngoog.

rimeaq₁ n. Ba miit ea gaak'oiy ni maa n'uun'uw kean ma ba gaagang' gaaf i yuwaan ni ba dubaqag. Baay waqamngin ni raa loel ma ba gaaq boen ni yi maa fakaay ni ba nuunuw. Ba gaaq ni maa tuguul u lawaay ngu dakeän ea tayid i yaen. Type of tree.

Mu piiq ea rea rimeaq niir nga gu faakaay yaa gu ba qadaag boen.

rimeaq₂ n. Ba miit ea tafean ea raen ni ba gaaq boech ni ka ni ngoongoliy u ba miit ea ban'ean ni boed ea simeen ma ba dakea ngea boed yaqan ba galbaas. Ceremic water container that looks like a gourd.

Moey nga mu qunum boech ea raen u laan ea rea rimeaq ney ni ri ba garbeab.

Rim'iiyoeg n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

ripow {ripöy} (dial: roepow, rupow, ripey, rupöy, roepey) n. Baang i ban'ean ni ba gulgith ni yi maa furfuruy nga qi qun ea nifeeng ngaay nga qi qaaw nga doewëy ni ka ni gawael. Ku reeb ea yil ni baay qaraay nga dakeän poey u keerquy. Fan; shoulder blade.

Bea qamiith ea rupow u keerqug, ni daa gu naang ko maang ea kea riin'.

ripöy (cf. ripöw) v.t. Furfuruy ban'ean ngea yaen nifngin. To fan.

Mu pipöy ea rea tiir niir yaa kea gawael.

Riy n. p.n. topon. Reeb ea binaew ni baay ko falaak nu Rumung. Village in Rumung.

riyaq₁ n. Ban'ean ni baay ea maqadqad riy ni yi raa gaafugow riy ni ba geel. Fa reeb ea gaafgow ni kea buuch ni ba gaaq. Danger, sorrow.

Ka da gaafgow gaed ko bi ney a riyaq ni kea yib ngoodaed.

riyaq₂ n. Ba miit ea gaak'iy ni baay ea guy riy ni ba weachweach, ma baay waqamngin ni ba luulubuuy. Ba gaaq ni maa tuguul u dakeän ea taed, ma daeriy ban'ean ni yi maa fanaay ea miit ney ea gaak'iy ngaay. Type of tree.

Daab mu gireeq ko rea kea riyaq niir yaa ba sug ea guy u keenggin.

riyaakaa n. Ba miit ea ban'ean ni baay ea taayyaa riy ni yi maa piqpiq u but' i yaen ni fean ea feek chugum. Kind of rickshaw which is pushed.

Mu niing ea riyaakaa ko chaaq neam nga da feek mareaw gow riy.

riyuul' (cf. yuul') (dial: ruyuul') a. Ban'ean ni ri qaram rogon ni dea baen. True.

Daa gu naang ko bea baen fa rea tiir fa bea riyuul'.

riich₁ n. Ba miit ea gaak'iy ni ba gaaq gaaf i yuwaan ma ba n'uw gaaf. Ba yoqor miit ea rea miit i gaak'iy ney. Yi maa fanaay yuwaan ko qoeng ma ku yi maa fanaay ngea mang qalib ko gabuuy. Type of plant.

Mu poef ba gaaf ea riich qaram nga gu m'aag ko chii gabuuy roog ney.

riich₂ n. Reeb ea m'aag ko qaaw ni baay ko naqun ni Waqab ni ri ba maduugil rogon i m'aag. Knot in house.

Rea moqon neam ea qiir ea kea m'aag fa rea m'aag ni riich ni baay ko faeluw roodaed.

riigur (dial: reegur) n. Mu guy ea reegur. Deep sea, open ocean.

riikeen n. Ba wuq i puw ni maa yaen ko bagbag u miit ea naqun nga laang ni geelngin taban ea ngabëy. Yi maa qëchthiliy ea badbaad nga thiliin. Part of a house.

Kea wod ea riikeen ko fa rea faeluw ko binaew, ma daawor i yog i thilyeeg.

Riikeen n. p.n. topon. Reeb ea binaew ko falaak nu Gagil. Village in Gagil.

riimbiyoo [<Japanese rimbyoo 'gonorrhoea' <rin 'lonely' (persumably referring to the results, not the cause) + byoo 'disease' ] n. Ba miit ea m'aar ni maa yib ko girdiiq ni maa qaaf u nap'an ni yi bea ngoongoliy ea ti ni kireeb. Raa yib ngaak' beaq ma raa yaen ni ngea fiiq ma ba qamiith. Gonorrhoea.

Yi bea yoeg u qaspiitaal ni nga ni yaen nga qu ni sikeeng naag ea girdiiq ko riimbiyoo.

riin' v.t. $ v.i. Ngoongoliy fa maruweeliy ban'ean. Buuch ban'ean. To do; to happen.

Maang ea ga raa riin' ko Saabaadoo?

riip v.i. Mithmitheeg chagiyey u ba rabaaq nga ba rabaaq ni boed ni yi bea churuq. To move the hips, as in dancing.

Ri ba cheag ea rea buulyal neam ko riip.

Riipiin n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

riipriip (cf. riip) v.i. Riip ni ba yoqor yaay fa ba n'uw nap'an ni boed ni yi bea churuq. To move the hips, as in dancing.

Ka ba yoqor boech ea riipriip ko bi ney ea churuq yaa raa magaaf chigiyean beaq.

riiq v.t. Kaay ban'ean fa qunum ban'ean nga ni naang lamean ko quw rogon. To taste.

Mu riiq fa rea suup ko baay lamean ea sool riy fa daeriy.

riiq paaq (cf. paaq (riiq + paaq)) v.i. Maeluuk naag paqëy ko raen ngea chuw ea ggaan riy fa ngea chuw ea tagaan riy ngea paer paqëy ni ba biqech. To wash hands, as after eating. riiq + paaq

Ka mu muuq ka qabiich ma daa mu riiq paaq kea madaq boen ea niig u doewaam nga laang.

riir a. Ba machalbog ni daeriy ea kireeb rook' ma ba faal fa thoothup. Pure, holy.

Chii piin neam ea ri ba riir, ma ba feal' ea thiin rook'.

Riir n. p.n. topon. Reeb ea puul ni Waqab ni taqareeb rogon ko bi ni meereeb ea puul ko duw ni Mariikeen. The month of September.

riiriiw n. Ba miit ea chaachangëg ni maa noonnoon. Poen ea raa yog ni nga ni guy ban'ean u ba rabaaq nga ba rabaaq. Cricket.

Raa yaen i kamonngeal' ma kea madaq lamaan ea riiriiw nga laang.

riiw [Cf. Palauan rriw 'type of tree which grows on the beach' ] n. Ba miit ea gaak'iy ni maa tuguul u dabap' ea l'aey ni maa gaagang' kaen ma baay ea falooraas riy ni ba gaaq ni ba weachweach. Yi maa fanaay ea rean riy ni taaq, fa ku ban'ean u laan ea naqun, yaa ba waer ni nga ni reeg nga but' fa nga i qaaw ea n'uw ngaay. Type of tree.

Baay ba galuuf ni maa paer u laan ea qabarwoq ko rea kea riiw neam.

rogbug (dial: ragbug) v.i. Mu guy ea ragbug. To kneel.

rogon {rogog} n. psd. Thaqën ban'ean fa kanaawoqën ban'ean ni yi maa ngoongoliy fa yi maa riin'. Its way, road, method.

Moey nga moeg rogon i nifit ea k'eef ngoog.

Rogon n. p.n. psnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Rogonyin'uug n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

roguy Ba miit ea gamanmaan ni maa languy ea kaayruu. Kind of animal.

Roguy, parchooyog ngea owl ea yaed raa guy ea kaayruu ma yaed ba qadaag ni nga ra koel-eed nga ra languy-eed.

roöl (dial: roel, rawul) n. Mu guy ea rawul. Type of fish, stingray.

roquy (dial: raquy) n. Mu guy ea raquy. Type of reed.

rowëy₁ n. & v.i. Ban'ean ni boed yaqan ba yaang i daaw' ni yi maa thiy u loelugey ngea yaram piyaan loelugey. Ku ban'ean ni faqän baay u dakeän loelugean ea nimeen ni ba roowroow ni ti ni dirraq ea ba gaaq rook' ma qalaabal ea ba qachiichiig. Comb, for hair; fowl's comb; to comb.

rowëy₂ (cf. rowëy₁) v.t. Maruweel ko rawëy nga ni fal'eag loelugey ngea yaram fa ngea feal' yaqan. To comb, as hair.

Bea rowëy fa chii piin loelugean ni ngea pidoooraang.

rowëy₃ n. Ba miit' ea maliil ni ba qëlqël ni yi maa fanaay ea rean riy ko naqun ma baay ea buluukey ngea bagul riy. Type of mangrove tree.

Ra milik' ea rowëy ma ri ba qël ni ba moqmaaw' i richibiy.

roed n. Noef ko dinaey fa laek' fa ku ba miit ea waldug ni ka fi ni sum ni ba qachiichiig ni raa yog ni nga ni puug nga ku ni yuung nga ba yaang. Shoots, as of taro or banana.

Mu piiq reeb ea roed ko maal nga gu fiqiy.

roek₁ a. Ba sug ea rungduq riy ni ri ba yoqor ea raen u fadik'. Muddy.

Kea thiy fa pi bitiir ko roek u kanaawoq.

roek₂ n. Ba miit ea ban'ean ni maa tuguul u fadik' ea paan ni boed yaqan ea doel ni daa ni raa kaay. Baay laqarean ni maa garaaraaw nga raan' ea gaak'iy nga laang. Ku ba miit ea maliil ni boed yaqan ea rawey, ma chanea ba thiil yaqan ea bulookay riy, ma gaethii ri ba pach keenggin. Type of wild yam; type of mangrove.

Ba geel ea rawy ko roek ni nga ni fanaay ni rean ea naqun.

roek₃ (dial: =bärbaer)

roekroek (cf. roek₁) a. Raen ngea rungduq ni kea peeth nga taqa baang ni ka ni qaruy. Muddy, of water which has been stirred up.

Kea qaaw ea n'uw kea roekroek ea kanaawoq kea piiq looraan ea yaen riy ngoog.

roel (dial: rawul) n. Mu guy ea rawul. Type of fish, stingray.

roeq n. Leem ngea ku boech ban'ean nu madaay ni maa kaay ea niig ngea yoq ngea ku boech ban'ean nu madaay. Ku yi maa yoeg nga t'aay ea yoq fa daan. Contents of sea urchin.

Boech ea girdiiq ea ba qadaag ni maa kaay t'aay ea niig ni baay ea roeq riy.

roob (cf. Cf. Wol. rebomwu 'your moustache') {robeeg, robean} n. psble. Piy ni maa sum u taan yarachqean ea pumoqon. Beard.

Kea taay fa rea moqon ea roob rook' daa ku gu raa poey.

roochol {roochlean} n. psble. Marichalean ea m'uw fa booch. Gunwales of a boat or canoe.

Mu paer nga but' nga qu mu qiig yaa ri mu doel' nga mu maqadqad ko roochol.

roofean n. psd. Ngiil'aan ban'ean ni nga ni riin' fa nga ni ngoongoliy. Date of.

Roofean ni Saabaadoo ea baay ea moqulung nga faeluw ni gubiin ea pagäl.

roog Ruw, maathqëg ko bitiir. Double, children talk.

roogäch n. Ggaan ni ka ni bilbiliig kea pilpil ka ni qathukuy ea raen ngaay ngea baerbaer. Grated food and water added. [root: doomaar, chamcham]

Gaeg ea daa gu raa kaay ea roogäch yaa gu maa songor ngaay.

roop [<English rope ] n. Ba yael' i tael ni ba gaaq yil'. Rope.

Daeriy ea n'ean ni raa riin' mea maath' ea yuluy ko fa rea booch, yaa ba yael' i roop ni ba gaaq ma ba geel.

roor v.i. To sit by a fire to get warmed up or dried. Paer nga miit ea nifiy fa taraqën ea yaal' ni bachaan ea nga ni gaweal.

Mu paapëy naag-eem nga gu k'eeg fa rea nifiy nga gu roor yaa ka gum' ko qulum.

roorow n. Ba rabaaq i malaang ni ka ni qufung nga laang fa ba yaang i faang ni ka ni ngoongoliy rogon u faaluw fa tafean ea piiluung ni yi maa taay ea niig nga dakeän ni gaan ea piiluung fa ban'ean ni gaan ea piiluung ni gaethii ba ggaan. Fish platform or food platform or langad, only for men's food.

Mu taay-eew ea rea niig niir nga dakeän ea roorow ma ni yaen noeg ko pumoqon ngea yib.

roosaaryoo [<Spanish rosario ] n. Ba kiy i ban'ean ni boed yaqan ea churwoq ni fean ea Kiriistiiyaanoo ni yaed maa maybil riy. Rosary.

Kea maath' fa rea kiy i roosaaryoo ko fa rea piin kea wagey nga but'.

Roosmar n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

roothaal n. Ba miit ea qarcheaq ni ba weachweach ma maa kaay ea niig ni maa koel. Maa paer u fadik' ea maliil ngea gubiin yaang. Type of sea bird.

Gu ba qadaag ni nga gu faakaay reeb i faak ea roothaal nga qu gu fitaeq gaan.

roow a. Reeb ea raqën ni boed ea rachaq. The color red.

Kea feek beaq fa rea gi thuw roog ni ba roow.

roowael n. Ba miit ea gaak'iy ni baay waqamgnin ni ba gaaq ni yi maa qunum. Bea baay ea gi ni yi maa kaay riy ni ba liyeeg ea qawoch. Ku yi maa ngoongoliy ea qawoxh riy nga qu ni kaay. Type of fruit tree, durian; type of yam.

Yi raa ngoongoliy ea qawoch ko roowael ni daab i feal' rogon ma yi raa yim' ngaay.

roowroow (cf. roow) a. Reeb ea raqën ni boed ea rachaq. The color red.

Gu ba qadaag ea thuw ni ba roowroow ko thuw ni ba yarraq.

rraan n. time Reeb ea tayam ni ka noeg ko ngiyaal' ni kea m'uug ea yaal' ngea yaen i madaq ko ngiyaal' ni kea qaaw ba yaay. Bi ni Mariikeen ea riliiw' ngea qaningeeg ea qaawaa ni baay u laanggin. Day time; day.

Baay fi ni reeb ea rraan ma gadow puruuy'.

Rraan n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Rrig n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

rrum (dial: rarum) [<English rum ] n. Ba miit ea ban'ean ni yi raa qunum ma ni ching ngaay nga ni baalyaang ni maa yib ngoodaed u keen Ngabchëy. Liquor, whiskey.

Kea qunum fa chaaq ea rrum kea ching bea k'ar chaam.

Ruboothiin n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

ruchuy v.t. Rugoey ban'ean ni ba m'uuth nga fadik' i doewngin reeb ea ban'ean ngea kur ngea yaen nga fidik', ni boed ea yaer ni nga ni reeg ngaak' beaq. To thrust in, as a knife.

Kea chaam fa gäl ching naag kea ruchuy ba gayow ea yaer ngaak' ba gayow.

rug v.i. Palpal ea m'uw nga baqa ni thaam ni kea yaen ea thaam riy nga fadik' ea daay ngea yib i m'uug u ba rabaaq ea m'uw nga laang. To capsize on outrigger side.

Daab mu kan nga thaam yaa bea rug ea rea m'uw roodaed ney.

rugoey (dial: rugöy) v.t. Kuruuf reeb ea ban'ean nga reeb ea ban'ean ngea kur nga fadik'. To pierce, stab.

Kea rugoey fa rea pagäl ea yaer ko fa rea piin kea yim'.

rugöy (dial: rugoey) v.t. Mu guy ea rugoey. To pierce, stab.

rugood n. Bpiin ni kea taaw ko ngiyaal' ni raa yog ni ngea faakaay ea bitiir, yaa kea taaluw. Girl, women of child-bearing age.

Rea rugood neam ea ri ba moeding, daa raa qun ko faafael.

rumeaq₁ n. Ban'ean ni ka ni ngoongoliy ko buut' ni boed yaqan ba maaloer ni yi maa taay nga i qaaw ea n'uw nga laanggin nga qu ni fanaay ea raen riy. Pottery, earthenware, clay pots; jug.

Baay ea raen u laan ea rea rumeaq neam mu l'iing boech nga mu qunum.

rumeaq₂ n. Ba miit ea gaak'iy ni baay ea guy u keenggin ngu yuwaan ni ba dakea ngea woed yaqan ea liboodol. Ku baay waqamngin ni ba feal' boen ni yi maa faakaay ni nuunuw. Type of tree.

Bea yaen boen ea rumeaq ni faak beaq.

rumidaey n. Ba miit ea galip nu madaay ni ba galunglung ngea weachweach doewngin. Ba dakea ngea woed yaqan ea qurich. Yi maa languy. Type of sea crab.

Ka gu qog nga dakeän ba kea rumidaey u fadik' ea qaer kea k'aed qeeg.

rumug n. Ngiyaal' ni ba qaraay ni raa neap' ma ri ba talimar yaa daeriy ea puul. Fadik' ea lumar, qaraa lumar ni geel. Darkness, dark of the moon, new moon.

Mu piiq ea deengkii nga gu yaal'aay yaa gu raa doel u fadik' ea rumug.

Rumung n. p.n. topon. Baang ea falaak nu Waqab ni ba thaey nga qoreel u leelquch u Maap'. Name of a district of municipality of Yap, the island north of Maap'.

Rumuuq n. p.n. topon. Fithingaan reeb ea binaew ni baay ko falaak nu Fanif. Village in Fanif.

rumyoq (dial: liboodal) n. Ba miit ea gaak'iy ni ku baay yuwaan ni ba dakea ngea boed rogon yuwaan ea rumeaq, ma ku baay waqam ngin ni ba sin'uun'uw ni ku ba feal' boen ni yi maa fakaay ni nuunuw. Ku yi maa fanaay ko falaay. Type of plant.

Mu piiq ea rea rumyoq niir nga gu fakaay yaa ri gu ba qadaag boen.

Rum'oey n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

rungaqag v.t. Chuw ea thiin fa lingaan reeb ea ban'ean nga laan i liy ma ni naang ko maang. To hear.

Mu gaaq naag lamaan yaa daab i rungaqag yaa ba baliing.

rungduq a. & n. Reeb ea bamaqën ni boed ea qawaat. Ku yi maa yoeg ko but' ni kea baerbaer, fa ban'ean ni boed ramaqën reeb ea gäl i n'ean ney. The color black; mud; dark colored.

Kea rungduq fa rea moqon ni faan ea yugu maa yaen nga madaay.

rungol n. Ba miit ea girdaan' ni ba gaaq ni maa meoy u fadik' ea yaan' u baang ni ba tooym'aer. Helmet shell.

Kea feang fa rea moqon ba rungol ni ri ba gaaq ni ngea piiq ni chuwaey'.

rungrung (cf. rung) {rungrunguy} n. Baang i ban'ean ni ka ni niing nga ban'ean ni faan ea ngea daab ni guy ea n'ean ni baay u ba rabaaq fa ngea daab ku ni yaen ngaay. Wall.

Koebreq ea rungrung ko naqun rook' ea fagear roog.

rungrunguy (cf. rungrung) v.t. Taay ea rungrung nga ban'ean. To surround with a wall, to wall-in.

Yi bea rungrunguy fa rea faeluw ea chiiney ni qaraay ea ngea m'aay ma qu ni mool riy.

Rungumeed n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

Rungumeew n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

Runguraed n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

runguy (cf. runguun) v.t. Kireeb laan i n'uy ngaak' beaq fa nga ban'ean ni bea gaafugow. To pity, feel sorry for.

Ka ri gu runguy ea rea tiir neam ni yugu yi maa liiq ni gubiin ea rraan.

runguun {runguy} n. psd. Kireeb-aen' rook' ngaak' beaq ni bea gaafgow fa kea riin' ban'ea ni ba kireeb. His pity, compassion.

Runguun n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

rupow {rupöy} (dial: ripow, gaarupow) n. Mu guy ea ripow. A fan.

rupöy (cf. rupow) v.t. Mu guy ea rupow. To fan.

rus {rus naag} v.i. Tamaadaag nga ban'ean ni ri buuch. To be afraid, to fear.

Ka gu rus yaa bea yib ea chaaq neam ni ngea liiq-eeg.

rus naag (cf. rus) v.t. Magar ni ri buuch ban'ean fa magar ni ni ri ni riin' ban'ean. To be afraid of; worry about.

Ka gu rus naag fa rea tiir roog yaa ri yaen nga madaay ngea lumach.

rutrut a. Buw ni ba yoqor t'aay ma daakuriy lingirean ma chanea ka ba manguuy ni daawor i qël. Betel nut that is full inside.

Ba qaraay ea buw roog ma chanea kea rutrut.

ruw det. quant. num. L'agruw ban'ean. Two.

Yaen ruw niiq nga l'aay nga ra feek-eew ea niig nga qarow.

Ruw n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Ruwaqthoel n. p.n. prsnme. Fithingaan reeb ea kaan ni baay ko yaat ni Waqab ni ri ba machmaach. A god, the most important spirit.

Ruwaamatiin n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

Ruwaamaaw' n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Ruwaan n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Ruwaayngëg n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Ruweebinaew n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Ruweechöq n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Ruweematiin n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

Ruweepoeng n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Ruweequruun n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Ruweerunguun n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

ruwol₁ n. Ba miit ea paan ni ma garaaraaw u buut' fa maa yaen nga raan' yuu kean ea gaak'iy ni baay yuwaan ni kea mus ni l'agruw rabaaq fa rea gaak'eengiin ea bea yaen riy ni ba peeth i yaen nga laang ni ba feal' yaqan. Yi maa fanaay nga qu ni ngoongoliy ea wup ko nimeen riy. Kind of reed.

Kea feek fa pi rugood ea ruwol ka ni nuunuw naag ko galaasiyaa ni ba feal' yaqan.

ruwol₂ n. Ba miit ea wup ko nimeen ni yi maa ngoongoliy rogon u ba miit ea paan ni ka noeg ea ruwol ngaay ni yi maa taay ea moqchol ngaay ma ni langobiy nga reeb ea nimeen ni ba mangmoer. Qeree faqän raa yib reeb ea nimeen ni nga ra chaam gow mea yib i moqchol k'angngaan. Chicken trap.

Rea pagäl neam ea ri ba cheag i koel ea nimeen ko ruwol.

ruwol₃ n. Ba miit ea taliin ea fitaeq ni ba yael' i tael ni ka ni qupuliy yuu gaaf i yuw ngaay ni ba yoqor ea matharthar riy ni yi maa feek nga madaay yaa ba taamadaag ea niig ngaay, qeree yi maa suruy ea niig ngaay ngea yib nga laan ea nuug nga ni koel. Type of fishing equipment.

Sanaa raa koel ea pi chaaq neam ea niig ni ba yoqor yaa ka ra feek-eed ea nuug ma ku ka ra feek-eed ea ruwol.

Ruwol n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Ruwot n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

ruyuul' (cf. yuul') (dial: riyuul') a. Mu guy ea riyuul'. True.

ruuch n. Ban'ean ni faqän baay u dakeän pachan ea roel ni baay ea qadaaw riy ni qiir taliin ea chaam rook' ni maa yip' nga ban'ean. Ku yi maa yoeg nga ba rachngal ni baay u tunguun qaay ea nimeen ni dirraq ni taliin ea chaam rook'. Stinger of stingray; spur of rooster.

Kea kaen fa rea pagäl ko ruuch ko roel ni ri ba qamiith. Ka ri pilbithir ea rea dirraq ney yaa kea kaamaa ea ruuch rook'.

Ruul n. p.n. topon. Baang ea falaak nu Waqab ni baay ko ngael u Doonguch. Name of a district of municipality of Yap.

ruuliy n. Baang i faang ni ka ni chaamiy nga laang ni ba yoqor thael ni yi maa taay ban'ean nga dakeän ni noechii chugum ni ba qachiichiig. Rack, shelf.

Mu taay ea rea falaay niir nga dakeän ea ruuliy ngea daab kii th'eath ea rea tiir niir ngaay.

Ruultaam n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Ruumatiin n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

Ruunfaal n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Ruunpiin n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

ruung n. Ba miit ea gaak'iy ni maa gaagang' kaen ma ba pach doewngin i keenggin. Baay waqamgnin ni ba dakea ngea boed yaqan ba yael' i buqöy, ma chanea daa ni raa kaay. Type of tree.

Gu raa yaen u madaay ma ba gaaq ni waqamngin ea ruung ea gu maa guy ni bea maen u dakean ea daay.

Ruun'uw n. p.n. topon. Reeb ea binaew ni baay ko falaak nu Fanif. Village in Fanif.

ruuq n. Ba loew ni baay u madaay ni maa paer ea niig u laanggin, ni ba dakea ngea boed yaqan ba tafean ea galip nu qarow. Reef hole, underwater cave.

Kea chuw ba nguuf qaraay nga laan ea ruuq ni ka guup' ma daab i muul.

Ruuq n. p.n. topon. Reeb ea binaew ni baay ko falaak nu Gagil. Village in Gagil.

ruur₁ n. Reeb ea tael ni baay ko laay. Guy rope on mast.

Kea maath' ea ruur ko fa rea laay kea chuguur ni ngea muul nga madaay.

ruur₂ {ruuruug} v.i. Daqdaaq ni ba geel marin ni faan ea qulum fa damuumuw. To shake.

Kea yib ea qulum ko fa rea tiir bea ruur ni qël marin.

ruurruur (cf. ruur₂) v.i. Daqdaaq ni ba geel marin ni faaan ea qulum fa damuumuw. To shake.

Bea ruurruur fa rea tiir ko qulum.

ruuruug (cf. ruur₂) v.t. N'eanigin ban'ean ngea ruur. To shake.

Daab ku mu ruuruug ea rea kea gaak'iy niir yaa raa muul ea leab roog nga but'.

Ruutamaag n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni pumoqon. Masculine name.

Ruutinaan n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

Ruutinaeg n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

Ruutiin n. p.n. prsnme. Reeb ea nguchol ni bpiin. Feminine name.

ra    raa        rae    re    rea        ree    ri    rii    ro    roe    roo    rr    ru    ruu     TOP


Yapese Dictionary, web edition
revision 1/6/2017
email: John Thayer Jensen (compiler) – Stephen Trussel (web production)